पोकरा टप्पा २ योजना २०२६: २१ जिल्ह्यांत शेततळे, ठिबक व फळबागेसाठी १००% अनुदान; असा करा अर्ज | ABP Majha
थेट उत्तर (Direct Answer): महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी विभागाने जागतिक बँकेच्या सहकार्याने ₹६,००० कोटी रुपयांचा ‘नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प टप्पा-२’ (PoCRA 2.0) राज्यातील २१ जिल्ह्यांमधील ६,९५९ गावांमध्ये अधिकृतपणे लागू केला आहे. या योजनेअंतर्गत अल्प व अत्यल्प भूधारक शेतकरी, महिला आणि अनुसूचित जाती-जमातीच्या शेतकऱ्यांना फळबाग लागवड, शेततळे अस्तरीकरण, सूक्ष्म सिंचन (ठिबक/तुषार), आणि कृषी यांत्रिकीकरणासाठी ५०% ते १००% पर्यंत थेट बँक खात्यात (DBT) अनुदान दिले जात आहे. यासाठी शेतकरी अधिकृत dbt-ndksp.mahapocra.gov.in पोर्टलवर थेट ऑनलाईन अर्ज करू शकतात.
⚡ ३० सेकंदात महत्त्वाचे मुद्दे (30-Second Highlights)
- प्रकल्पाची व्याप्ती: महाराष्ट्रातील २१ जिल्हे आणि ६,९५९ गावांमध्ये हवामान अनुकूल शाश्वत शेतीसाठी अंमलबजावणी.
- एकूण प्रकल्प निधी: जागतिक बँक आणि राज्य शासन यांच्या संयुक्त भागीदारीतून ₹६,००० कोटींची तरतूद.
- प्रमुख घटक व अनुदान: फळबाग लागवड (१००% पर्यंत अनुदान), शेततळे अस्तरीकरण (₹७५,००० पर्यंत), ठिबक व तुषार सिंचन (७५% ते ८५% अनुदान).
- थेट डीबीटी (DBT) वितरण: मध्यस्थांशिवाय जिओ-टॅगिंग (Geo-tagging) पडताळणीनंतर थेट शेतकऱ्याच्या आधार-संलग्न बँक खात्यात रक्कम जमा.
- अ‍ॅग्रीस्टॅक व आधार नोंदणी: अर्ज करण्यासाठी ॲग्रीस्टॅक फार्मर आयडी (AgriStack Farmer ID) किंवा आधार प्रमाणीकरण अनिवार्य.
- अधिकृत अर्ज पोर्टल: dbt-ndksp.mahapocra.gov.in आणि मुख्य माहिती पोर्टल mahapocra.gov.in.
नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प टप्पा २ (PoCRA 2.0): पार्श्वभूमी व उद्दिष्टे
महाराष्ट्रातील दुष्काळप्रवण आणि हवामान बदलाचा तीव्र फटका बसणाऱ्या मराठवाडा, विदर्भ आणि उत्तर महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांना दिलासा देण्यासाठी पोकरा योजनेचा दुसरा टप्पा सुरू करण्यात आला आहे. पहिल्या टप्प्याच्या भरघोस यशानंतर राज्य मंत्रिमंडळाने या दुसऱ्या टप्प्याला मंजुरी दिली आहे.
या प्रकल्पाचा मुख्य उद्देश शेतीमधील पाण्याचा कार्यक्षम वापर वाढवणे, जमिनीची सुपीकता सुधारणे आणि शेतकऱ्यांचा उत्पादन खर्च कमी करून उत्पन्नात शाश्वत वाढ करणे हा आहे. हवामानातील लहरीपणामुळे होणारे पिकांचे नुकसान टाळण्यासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा प्रसार यातून केला जात आहे.
महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी विभागाने अधिकृत शासन निर्णयाद्वारे (GR) या प्रकल्पाची मार्गदर्शक तत्त्वे जाहीर केली असून, चालू २०२५-२६ या आर्थिक वर्षात कामांना वेग देण्यासाठी भरीव निधीची तरतूद उपलब्ध करून देण्यात आली आहे.
पोकरा टप्पा-२ मध्ये समाविष्ट २१ जिल्हे व कार्यक्षेत्र
पोकरा योजनेच्या दुसऱ्या टप्प्यात राज्यातील हवामान-असुरक्षित २१ जिल्ह्यांमधील एकूण ६,९५९ गावांची निवड करण्यात आली आहे. या गावांमध्ये ग्राम कृषी विकास समितीमार्फत (GKVS) योजना राबवली जात आहे:
मराठवाडा विभाग: छत्रपती संभाजीनगर, जालना, बीड, परभणी, धाराशिव (उस्मानाबाद), लातूर, नांदेड, आणि हिंगोली.
विदर्भ विभाग: अमरावती, अकोला, वाशिक, बुलढाणा, यवतमाळ, वर्धा, नागपूर, भंडारा, गोंदिया, चंद्रपूर, आणि गडचिरोली.
उत्तर महाराष्ट्र व खान्देश: जळगाव जिल्हा आणि नाशिक जिल्ह्यातील मालेगाव तालुक्यातील सर्व गावे.
घटकनिहाय अनुदानाचे स्वरूप: कोणकोणत्या घटकांसाठी किती लाभ?
नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प टप्पा-२ अंतर्गत शेतकऱ्यांना वैयक्तिक लाभाच्या घटकांवर भरघोस अनुदान उपलब्ध करून दिले जाते. विविध घटकांसाठी अनुदानाचे प्रमाण खालील तक्त्यामध्ये स्पष्ट करण्यात आले आहे:
| घटकाचे नाव (Component) | अनुदानाची टक्केवारी | पात्र शेतकरी वर्ग व मर्यादा |
|---|---|---|
| फळबाग लागवड (Horticulture) | १००% पर्यंत अनुदान | आंबा, पेरू, डाळिंब, मोसंबी, सीताफळ, कागदी लिंबू (अल्प/अत्यल्प भूधारक). |
| सूक्ष्म सिंचन (ठिबक व तुषार सिंचन) | ७५% ते ८५% अनुदान | सर्व पात्र शेतकरी; पाणी बचतीसाठी आधुनिक सिंचन संच. |
| शेततळे अस्तरीकरण (Plastic Lining) | ₹७५,००० पर्यंत थेट सबसिडी | ५०० मायक्रॉन प्लास्टिक अस्तरीकरणासाठी मानकांनुसार मदत. |
| कृषी यांत्रिकीकरण (Farm Mechanization) | ५०% ते ७०% अनुदान | BBF प्लांटर, रोटाव्हेटर, पॉवर टिलर, टोकण यंत्र व फवारणी यंत्रे. |
| संरक्षित शेती (शेडनेट व पॉलीहाऊस) | ५०% ते ६५% अनुदान | भाजीपाला व उच्च मूल्याच्या फुलांच्या उत्पादनासाठी. |
| शेळीपालन व कुक्कुटपालन युनिट | ७५% अनुदान | भूमीहीन शेतमजूर महिला व अल्पभूधारक कुटुंबांसाठी पूरक उद्योग. |
योजनेसाठी पात्रता निकष (Eligibility Criteria)
पोकरा टप्पा २ चा लाभ सर्वसामान्य शेतकर्‍यांपर्यंत विनाव्यत्यय पोहोचण्यासाठी पारदर्शक निकष ठरवण्यात आले आहेत:
१. प्रकल्प गावातील शेतकरी: अर्जदार शेतकरी हा पोकरा टप्पा-२ मध्ये अधिसूचित केलेल्या २१ जिल्ह्यांतील निवडक ६,९५९ गावांपैकी एका गावाचा रहिवासी असणे आवश्यक आहे.
२. भूधारणा वर्गवारी: अल्पभूधारक (१ ते २ हेक्टर) आणि अत्यल्प भूधारक (१ हेक्टरपर्यंत) शेतकरी, महिला शेतकरी, तसेच अनुसूचित जाती व जमाती प्रवर्गातील शेतकऱ्यांना प्रथम प्राधान्य दिले जाते.
३. पाण्याचा शाश्वत स्रोत: सूक्ष्म सिंचन किंवा शेततळे अस्तरीकरणासाठी शेतकऱ्याकडे विहीर, बोअरवेल किंवा पाझर तलावासारखा पाण्याचा अधिकृत स्रोत असणे आवश्यक आहे.
४. आधार आणि ॲग्रीस्टॅक नोंदणी: अर्जदाराचे बँक खाते आधार क्रमांकाशी (NPCI Mapped) जोडलेले असणे अनिवार्य आहे, जेणेकरून अनुदानाची रक्कम विनाविलंब जमा होईल.
महत्त्वाची नोंद: शेतकरी एका वेळी कमाल दोन वैयक्तिक घटकांसाठी अर्ज करू शकतात. एका घटकाचे काम पूर्ण होऊन जिओ-टॅगिंग व अनुदान जमा झाल्यानंतर इतर घटकांसाठी अर्ज करता येतो.
आवश्यक कागदपत्रांची यादी (Required Documents Checklist)
पोकरा डीबीटी पोर्टलवर ऑनलाईन अर्ज भरताना खालील कागदपत्रे डिजिटल स्वरूपात (PDF/JPEG) सोबत ठेवावीत:
| अ. क्र. | कागदपत्राचे नाव | तपशील व उपयोग |
|---|---|---|
| १ | डिजिटल सातबारा (7/12) व ८-अ उतारा | जमिनीची मालकी व क्षेत्रफळ पडताळणीसाठी अद्ययावत डिजिटल प्रत. |
| २ | आधार कार्ड (Aadhaar Card) | ओळख पडताळणी आणि मोबाईल ओटीपीद्वारे ऑनलाईन ई-केवायसीसाठी. |
| ३ | बँक पासबुक / रद्द केलेला चेक | आधार सीडेड बँक खात्याचा IFSC कोड व खाते क्रमांक पडताळणीसाठी. |
| ४ | जातीचा दाखला (Caste Certificate) | अनुसूचित जाती (SC) व अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील विशेष सवलतींसाठी. |
| ५ | संमतीपत्र किंवा हमीपत्र | सामायिक खातेदार असल्यास इतर हिस्सेदारांचे साध्या कागदावरील संमतीपत्र. |
पोकरा २.० साठी ऑनलाईन अर्ज कसा करावा? (Step-by-Step Application Process)
पोकरा योजनेचा अर्ज पूर्णपणे पेपरलेस आणि ऑनलाईन आहे. शेतकरी आपल्या स्मार्टफोनवरून किंवा जवळच्या महा-ई-सेवा / सीएससी (CSC) केंद्रावरून खालील टप्प्यांत अर्ज सादर करू शकतात:
पायरी १: अधिकृत डीबीटी पोर्टलवर जा: सर्वप्रथम संगणक किंवा मोबाईल ब्राऊझरमध्ये dbt-ndksp.mahapocra.gov.in हे अधिकृत संकेतस्थळ उघडा.
पायरी २: शेतकरी लॉगिन / नवीन नोंदणी: मुख्य पानावर ‘शेतकरी नोंदणी’ पर्यायावर क्लिक करा. आपला आधार क्रमांक किंवा ॲग्रीस्टॅक शेतकरी आयडी टाकून ओटीपी प्रमाणीकरण पूर्ण करा.
पायरी ३: गाव व भूधारणा तपशील भरा: आपल्या जिल्ह्याचे, तालुक्याचे आणि गावाचे नाव निवडा. आपल्या ७/१२ वरील गट क्रमांक टाकून क्षेत्राची माहिती अचूक भरा.
पायरी ४: इच्छित घटकाची निवड करा: आपल्याला ज्या घटकासाठी अनुदान हवे आहे (उदा. फळबाग लागवड, शेततळे अस्तरीकरण, ठिबक सिंचन किंवा अवजारे) तो पर्याय निवडा आणि आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करा.
पायरी ५: अर्ज सादर करून पावती डाऊनलोड करा: भरलेली सर्व माहिती तपासून अर्ज सबमिट करा. स्क्रीनवर मिळालेला अर्ज क्रमांक (Application ID) आणि पोहोच पावती भविष्यातील संदर्भासाठी सेव्ह करून ठेवा.
अर्ज मंजुरी, जिओ-टॅगिंग आणि थेट बँक खात्यात अनुदान जमा कसे होते?
पोकरा योजनेमध्ये पारदर्शकता राखण्यासाठी त्रिस्तरीय तंत्रज्ञान प्रणाली वापरली जाते. अर्ज सादर केल्यानंतर पुढील टप्पे पार पडतात:
१. पूर्वसंमती (Pre-Sanction): ग्राम कृषी विकास समिती (GKVS) आणि कृषी सहाय्यक यांच्या शिफारशीनंतर पात्र अर्जांना ऑनलाईन पूर्वसंमती पत्र जारी केले जाते. पूर्वसंमती मिळण्यापूर्वी कोणतीही खरेदी करू नये.
२. प्रत्यक्ष काम पूर्ण करणे व जीएसटी बिल: पूर्वसंमती मिळाल्यानंतर शेतकऱ्याने अधिकृत नोंदणीकृत विक्रेत्याकडून साहित्य खरेदी करावे किंवा काम पूर्ण करावे आणि त्याचे पक्के जीएसटी (GST) बिल पोर्टलवर अपलोड करावे.
३. जिओ-टॅगिंग व स्थळ पाहणी: गावातील कृषी सहाय्यक किंवा कृषी ताई प्रत्यक्ष शेतात जाऊन मोबाईल ॲपद्वारे कामाचे अक्षांश-रेखांशासह फोटो (Geo-tagging) घेतात.
४. थेट डीबीटी द्वारे खात्यात जमा: तालुका कृषी अधिकाऱ्यांच्या अंतिम मंजुरीनंतर शासनाकडून अनुदानाची रक्कम थेट शेतकऱ्याच्या आधार-संलग्न बँक खात्यात वर्ग करण्यात येते.
अडचण आल्यास काय करावे? हेल्पलाइन व संपर्क व्यवस्था
शेतकऱ्यांना ऑनलाईन अर्ज करताना किंवा अनुदानाची स्थिती तपासताना कोणतीही अडचण आल्यास खालील अधिकृत संपर्क माध्यमांचा वापर करता येतो:
१. गाव पातळीवरील संपर्क: आपल्या गावातील कृषी सहाय्यक, कृषी पर्यवेक्षक किंवा ग्राम कृषी विकास समितीच्या सदस्यांशी थेट संपर्क साधावा.
२. तालुका व जिल्हा कृषी कार्यालय: तालुका कृषी अधिकारी कार्यालय किंवा जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी (SAO) कार्यालयातील पोकरा समन्वयकांशी चर्चा करावी.
३. अधिकृत संकेतस्थळ व डॅशबोर्ड: प्रकल्प मार्गदर्शक तत्त्वे, परिपत्रके आणि गावनिहाय यादी पाहण्यासाठी mahapocra.gov.in या अधिकृत संकेतस्थळाला भेट द्यावी.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ – Frequently Asked Questions)
प्रश्न १: पोकरा टप्पा २ मध्ये कोणकोणत्या जिल्ह्यांचा समावेश करण्यात आला आहे?
उत्तर: पोकरा टप्पा २ अंतर्गत मराठवाड्यातील ८ जिल्हे (छत्रपती संभाजीनगर, जालना, बीड, परभणी, धाराशिव, लातूर, नांदेड, हिंगोली), विदर्भातील ११ जिल्हे (अमरावती, अकोला, वाशिम, बुलढाणा, यवतमाळ, वर्धा, नागपूर, भंडारा, गोंदिया, चंद्रपूर, गडचिरोली) तसेच उत्तर महाराष्ट्रातील जळगाव जिल्हा आणि नाशिकच्या मालेगाव तालुक्यातील गावांचा समावेश आहे.
प्रश्न २: पोकरा योजनेत फळबाग लागवडीसाठी किती अनुदान मिळते?
उत्तर: अल्प व अत्यल्प भूधारक शेतकरी, महिला शेतकरी आणि मागासवर्गीय प्रवर्गातील शेतकऱ्यांना आंबा, पेरू, डाळिंब, मोसंबी, सीताफळ यांसारख्या फळबागांच्या लागवडीसाठी १००% पर्यंत अनुदान दिले जाते.
प्रश्न ३: पोकरा योजनेचा ऑनलाईन अर्ज करण्यासाठी अधिकृत पोर्टल कोणते?
उत्तर: शेतकरी dbt-ndksp.mahapocra.gov.in या अधिकृत डीबीटी संकेतस्थळावरून किंवा पोकरा फार्मर मोबाईल ॲपवरून थेट ऑनलाईन अर्ज करू शकतात.
प्रश्न ४: पूर्वसंमती (Pre-Sanction) मिळण्यापूर्वी साहित्य खरेदी करता येते का?
उत्तर: मुळीच नाही. कृषी विभागाकडून ऑनलाईन पूर्वसंमती पत्र मिळाल्यानंतरच अधिकृत विक्रेत्याकडून साहित्य खरेदी करावे किंवा काम सुरू करावे; अन्यथा अनुदान नाकारले जाऊ शकते.
प्रश्न ५: अनुदानाचे पैसे कोणत्या बँक खात्यात जमा होतात?
उत्तर: अनुदानाची रक्कम कोणत्याही मध्यस्थाशिवाय थेट शेतकऱ्याच्या आधार क्रमांकाशी जोडलेल्या (NPCI Mapped Active Bank Account) बँक खात्यात थेट डीबीटी प्रणालीद्वारे जमा केली जाते.
अधिकृत व पडताळणीकृत शेतकरी बातमी – ABP Majha News Bureau
शासकीय योजना आणि अनुदानाच्या सत्यतेसाठी नेहमी महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत पोर्टललाच भेट द्या: mahapocra.gov.in आणि krishi.maharashtra.gov.in.
शेतकऱ्यांनी कोणत्याही अनधिकृत व्यक्ती किंवा एजंटला पैसे देऊ नयेत; शासनाचे सर्व ऑनलाईन अर्ज विनामूल्य उपलब्ध आहेत. महाराष्ट्रातील ताज्या कृषी घडामोडी आणि सरकारी योजनांच्या खात्रीशीर बातम्यांसाठी abpmazha.com शी जोडलेले राहा.
[…] 👉 पोकरा टप्पा २ योज… […]