थेट उत्तर (Direct Answer): महाराष्ट्र शासनाच्या शालेय शिक्षण विभागाने ५ नोव्हेंबर २०२६ रोजी महत्त्वपूर्ण शासन निर्णय (GR क्र. संकीर्ण-२०२६/प्र.क्र.२६६/ई-१७६८६६७/टीएनटी-१) जारी करून राज्यातील मान्यताप्राप्त खाजगी माध्यमिक (इयत्ता ९ वी ते १० वी) व उच्च माध्यमिक (इयत्ता ११ वी ते १२ वी) शाळांमधील शिक्षक आणि शिक्षकेतर पदांच्या सरळसेवा भरतीसाठी कोणतीही कमाल वयोमर्यादा (No Upper Age Limit) लागू असणार नाही, असे अधिकृतपणे स्पष्ट केले आहे. ‘MEPS Rules 1981’ मधील नियम ९(४)(ब) नुसार केवळ किमान वय १८ वर्षे असणे आवश्यक असून पात्र उमेदवार अधिकृत maharashtra.gov.in व पवित्र पोर्टलद्वारे थेट अर्ज करू शकतात.
⚡ ३० सेकंदांत महत्त्वाचे मुद्दे (30-Second Highlights)
- शासनाचा अधिकृत निर्णय: खाजगी माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शाळांतील शिक्षक आणि शिक्षकेतर कर्मचाऱ्यांच्या सरळसेवा भरतीसाठी कमाल वयोमर्यादा पूर्णपणे रद्द.
- कायदेशीर तरतूद: ‘महाराष्ट्र खाजगी शाळांतील कर्मचारी (सेवेच्या शर्ती) नियमावली, १९८१’ (MEPS Rules) मधील नियम ९(४)(ब) नुसार स्पष्टीकरण जारी.
- शासन निर्णय (GR) तपशील: क्र. संकीर्ण-२०२६/प्र.क्र.२६६/ई-१७६८६६७/टीएनटी-१, दिनांक ०५ नोव्हेंबर २०२६ (संगणक सांकेतांक: २०२६११०५१८५०५४५४४९).
- लागू असणारा स्तर: राज्यातील सर्व अनुदानित, विनाअनुदानित खाजगी माध्यमिक (९ वी ते १० वी) व उच्च माध्यमिक शाळा / कनिष्ठ महाविद्यालये (११ वी ते १२ वी).
- अधिकृत संकेतस्थळ: मूळ शासन निर्णय पाहण्यासाठी maharashtra.gov.in आणि शिक्षक भरती प्रक्रियेसाठी pavitra.mahams.org.in.
महाराष्ट्रातील डी.टी.एड., बी.एड., एम.एड. पदवीधर आणि शिक्षक अभियोग्यता परीक्षा (TAIT) उत्तीर्ण झालेल्या लाखो भावी शिक्षकांसाठी राज्य शासनाने अत्यंत ऐतिहासिक आणि दिलासादायक निर्णय जाहीर केला आहे. खाजगी शाळांतील शिक्षक भरतीबाबत गेल्या अनेक वर्षांपासून सुरू असलेला वयोमर्यादेचा संभ्रम शासनाने एका परिपत्रकाद्वारे कायमस्वरूपी निकाली काढला आहे.
शालेय शिक्षण व क्रीडा विभागाने ५ नोव्हेंबर २०२६ रोजी अधिकृत शासन निर्णय प्रसिद्ध केला आहे. या निर्णयानुसार माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक खाजगी शाळांमध्ये शिक्षक व शिक्षकेतर पदांवर सरळसेवेने नियुक्ती करताना उमेदवारांवर कोणत्याही कमाल वयोमर्यादेचे बंधन राहणार नाही.
वयोमर्यादेबाबत संभ्रम का निर्माण झाला होता?
महाराष्ट्र शासनाच्या सामान्य प्रशासन विभागाने सर्वसाधारण शासकीय नोकरभरतीसाठी खुल्या प्रवर्गाकरिता ३८ वर्षे आणि मागासवर्गीय प्रवर्गाकरिता ४३ वर्षे अशी कमाल वयोमर्यादा निश्चित केलेली आहे. याच नियमाचा चुकीचा आधार घेऊन काही जिल्हा शिक्षण अधिकारी व खाजगी शाळा व्यवस्थापने वयोमर्यादा ओलांडलेल्या पात्र उमेदवारांचे अर्ज नाकारत होते.
या कारणास्तव अनेक वर्षांपासून ज्ञानदान करणाऱ्या अनुभवी शिक्षकांना आणि वयाच्या चाळिशीनंतर TAIT परीक्षेत उत्तम गुण मिळवणाऱ्या उमेदवारांना भरती प्रक्रियेतून बाहेर पडावे लागत होते. या अन्यायकारक पद्धतीविरोधात उच्च न्यायालयाच्या विविध खंडपीठांमध्ये अनेक याचिका दाखल झाल्या होत्या.
न्यायालयाने दिलेल्या विविध निकालांची आणि अस्तित्वात असलेल्या विशेष कायद्यांची काटेकोर पडताळणी केल्यानंतर शासनाने हा अधिकृत खुलासा जारी केला आहे. यामुळे स्थानिक पातळीवरील अधिकाऱ्यांची मनमानी रोखण्यास मदत होणार आहे.
‘MEPS Rules 1981’ मधील नियम ९(४)(ब) चे कायदेशीर विश्लेषण
राज्यातील खाजगी शाळांमधील कर्मचाऱ्यांच्या सेवाशर्तींचे नियमन करण्यासाठी ‘महाराष्ट्र खाजगी शाळांतील कर्मचारी (सेवेच्या शर्ती) अधिनियम, १९७७’ आणि ‘नियमावली, १९८१’ (MEPS Rules, 1981) हा विशेष कायदा अस्तित्वात आहे. या विशेष नियमावलीतील नियम ९ हा कर्मचाऱ्यांच्या नियुक्ती आणि वयाच्या अटींशी संबंधित आहे.
नियमावली १९८१ मधील नियम ९ च्या उप-नियम (४) खंड (अ) मध्ये प्राथमिक शाळेतील शिक्षकांसाठी कमाल वयोमर्यादा नमूद करण्यात आली आहे. मात्र त्याच नियमातील खंड (ब) नुसार माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शाळांतील पदांसाठी केवळ ‘किमान वय १८ वर्षे पूर्ण असणे’ हीच एकमेव प्राथमिक अट ठेवण्यात आलेली आहे.
नियम ९(४)(ब) मध्ये माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शाळांतील सरळसेवेच्या नियुक्तीसाठी कोणतीही उच्चतम (कमाल) मर्यादा नमूद केलेली नसल्यामुळे, सामान्य प्रशासन विभागाचे सामान्य नियम येथे लागू होत नाहीत, यावर शासनाने शिक्कामोर्तब केले आहे.
प्राथमिक विरूद्ध माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शाळा: वयोमर्यादा तुलना तक्ता
विविध शाळा स्तरांवरील शिक्षक भरतीसाठी वयोमर्यादेचे नेमके निकष कसे आहेत, हे खालील अधिकृत तुलनात्मक तक्त्यावरून स्पष्ट होते:
| शाळेचा स्तर व वर्ग | लागू असलेला नियम | किमान वयोमर्यादा | कमाल वयोमर्यादा (Upper Age Limit) |
|---|---|---|---|
| खाजगी प्राथमिक शाळा (१ ली ते ८ वी) | MEPS नियम ९(४)(अ) | १८ वर्षे | खुला प्रवर्ग: ३८ वर्षे, मागास प्रवर्ग: ४३ वर्षे |
| खाजगी माध्यमिक शाळा (९ वी ते १० वी) | MEPS नियम ९(४)(ब) | १८ वर्षे | कोणतीही कमाल वयोमर्यादा नाही (No Limit) |
| उच्च माध्यमिक / ज्युनिअर कॉलेज (११ वी ते १२ वी) | MEPS नियम ९(४)(ब) | १८ वर्षे | कोणतीही कमाल वयोमर्यादा नाही (No Limit) |
| शिक्षकेतर कर्मचारी (प्रयोगशाळा सहाय्यक, लिपिक) | MEPS नियम ९(४)(ब) | १८ वर्षे | माध्यमिक/उच्च माध्यमिकसाठी वयोमर्यादा लागू नाही |
वरील तक्त्यावरून स्पष्ट होते की, प्राथमिक शिक्षकांसाठी कमाल वयोमर्यादा लागू असली तरी माध्यमिक व उच्च माध्यमिक स्तरावर गुणवत्तेला आणि अनुभवाला प्राधान्य मिळावे यासाठी कायद्यात वयाचे कोणतेही जाचक बंधन ठेवण्यात आलेले नाही.
पवित्र पोर्टल (Pavitra Portal) व थेट शिक्षक भरतीवर होणारा परिणाम
महाराष्ट्र शासनाच्या शालेय शिक्षण विभागामार्फत खाजगी अनुदानित व विनाअनुदानित शाळांमधील शिक्षक भरती ही ‘पवित्र’ (PAVITRA – Pavitra Portal) या संगणकीय प्रणालीद्वारे राबवली जाते. या नव्या शासन निर्णयामुळे पवित्र पोर्टलच्या सॉफ्टवेअरमध्ये आवश्यक तांत्रिक बदल करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
यापूर्वी वयाची अट ओलांडल्यामुळे सिस्टीममधून ज्या उमेदवारांचे प्राधान्यक्रम ब्लॉक झाले होते, त्या सर्व उमेदवारांना आता माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शाळांचे पसंतीक्रम भरण्याची मुभा मिळणार आहे. यामुळे अनेक गुणवंत व अनुभवी उमेदवारांना पुन्हा शासकीय प्रक्रियेत सन्मानाने स्थान मिळेल.
तसेच खाजगी संस्था स्तरावर घेतल्या जाणाऱ्या थेट मुलाखतींमध्येही वयाच्या कारणावरून कोणत्याही उमेदवाराला बाद ठरवता येणार नाही. संस्थाचालकांना केवळ उमेदवाराची शैक्षणिक पात्रता आणि मुलाखतीतील कार्यक्षमतेच्या आधारेच निवड करावी लागेल.
पात्रतेचे इतर महत्त्वाचे निकष व शैक्षणिक अर्हता
वयोमर्यादा रद्द झाली असली तरी उमेदवारांना पदासाठी आवश्यक असलेल्या खालील सर्व शैक्षणिक व व्यावसायिक अर्हता पूर्ण करणे बंधनकारक आहे:
- माध्यमिक शिक्षक (इयत्ता ९ वी व १० वी): मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची किमान ५०% गुणांसह संबंधित विषयातील पदवी (B.A. / B.Sc.) अधिक बी.एड. (B.Ed.) पदवी असणे आवश्यक.
- उच्च माध्यमिक शिक्षक / कनिष्ठ महाविद्यालयीन प्राध्यापक (११ वी व १२ वी): संबंधित विषयात किमान द्वितीय श्रेणीतील पदव्युत्तर पदवी (M.A. / M.Sc. / M.Com.) अधिक बी.एड. (B.Ed.) अनिवार्य.
- शिक्षक अभियोग्यता व बुद्धिमत्ता चाचणी (TAIT): पवित्र प्रणालीद्वारे होणाऱ्या भरतीसाठी उमेदवाराने राज्य परीक्षा परिषदेमार्फत आयोजित TAIT परीक्षेत वैध गुण मिळवलेले असणे गरजेचे आहे.
- टीईटी (TET) परीक्षेबाबत: शिक्षक पात्रता परीक्षा (TET) ही केवळ प्राथमिक व उच्च प्राथमिक स्तरासाठी (इयत्ता १ ली ते ८ वी) अनिवार्य असून माध्यमिक व कनिष्ठ महाविद्यालयीन स्तरासाठी TET अनिवार्य नाही.
शासनाचा अधिकृत GR कसा डाऊनलोड करावा? (Step-by-Step Guide)
उमेदवार आणि संस्थाचालक महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत पोर्टलवरून हा शासन निर्णय खालील पायऱ्यांचे अनुसरण करून डाऊनलोड करू शकतात:
- अधिकृत पोर्टलला भेट द्या: सर्वप्रथम महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत maharashtra.gov.in संकेतस्थळावर जा.
- शासन निर्णय (GR) विभागात जा: मुख्य पृष्ठावरील ‘शासन निर्णय’ या पर्यायावर क्लिक करा.
- विभाग निवडा: विभागाच्या यादीतून ‘शालेय शिक्षण व क्रीडा विभाग’ ची निवड करा.
- सांकेतांक टाका: शोध पर्यायामध्ये संगणक सांकेतांक 202611051850545449 प्रविष्ट करून शोध घ्या.
- पीडीएफ सेव्ह करा: ५ नोव्हेंबर २०२६ चा मूळ शासन निर्णय स्क्रीनवर दिसेल, त्याची अधिकृत प्रत डाऊनलोड करून सुरक्षित ठेवा.
महत्त्वाची सूचना: हा शासन निर्णय केवळ मान्यताप्राप्त खाजगी माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शाळांमधील सरळसेवा भरतीसाठी लागू आहे. जिल्हा परिषद, महानगरपालिका किंवा शासकीय शाळांमधील सरळसेवा भरतीसाठी सामान्य प्रशासन विभागाचे वयोमर्यादा नियम कायम राहतील.
अधिकृत शासकीय संकेतस्थळे व हेल्पलाइन (E-E-A-T Verified Sources)
या शासन निर्णयाची खातरजमा आणि पवित्र पोर्टलवरील अद्ययावत माहितीसाठी अधिकृत स्रोतांचा वापर करा:
- महाराष्ट्र शासन अधिकृत पोर्टल: maharashtra.gov.in
- शालेय शिक्षण विभाग पोर्टल: education.maharashtra.gov.in
- पवित्र पोर्टल अधिकृत लिंक: pavitra.mahams.org.in
- महाराष्ट्र राज्य परीक्षा परिषद (MSCE Pune): mscepune.in
- पवित्र प्रणाली तांत्रिक मदत कक्ष: edupavitra@gmail.com / हेल्पलाइन: ०२०-२६१२३०६६
- मंत्रालय शिक्षण विभाग कक्ष: ०२२-२२०२५४३८
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions – FAQ)
प्रश्न १: खाजगी शाळा शिक्षक भरतीसाठी कमाल वयोमर्यादा खरच रद्द झाली आहे का?
उत्तर: होय, महाराष्ट्र शासनाच्या शालेय शिक्षण विभागाने ५ नोव्हेंबर २०२६ च्या शासन निर्णयाद्वारे स्पष्ट केले आहे की, मान्यताप्राप्त खाजगी माध्यमिक (९ वी ते १० वी) व उच्च माध्यमिक (११ वी ते १२ वी) शाळांमध्ये शिक्षक व शिक्षकेतर पदांसाठी कोणतीही कमाल वयोमर्यादा लागू नाही.
प्रश्न २: हा नियम प्राथमिक शाळांमधील (१ ली ते ८ वी) शिक्षकांसाठी लागू आहे का?
उत्तर: नाही, हा नियम केवळ माध्यमिक व उच्च माध्यमिक खाजगी शाळांसाठी लागू आहे. खाजगी प्राथमिक शाळांमधील शिक्षकांसाठी MEPS नियम ९(४)(अ) नुसार खुल्या प्रवर्गासाठी ३८ वर्षे आणि मागास प्रवर्गासाठी ४३ वर्षे ही कमाल वयोमर्यादा कायम राहील.
प्रश्न ३: माध्यमिक शिक्षक भरतीसाठी किमान वय किती असणे आवश्यक आहे?
उत्तर: ‘MEPS Rules 1981’ मधील नियम ९(४)(ब) नुसार माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शाळेत शिक्षक म्हणून रुजू होण्यासाठी उमेदवाराचे किमान वय १८ वर्षे पूर्ण असणे आवश्यक आहे.
प्रश्न ४: पवित्र पोर्टलवर ४० वर्षांवरील उमेदवार माध्यमिक शाळांसाठी अर्ज करू शकतात का?
उत्तर: होय, शासनाच्या ५ नोव्हेंबर २०२६ च्या स्पष्टीकरणानंतर पवित्र पोर्टलवर ४० वर्षांपेक्षा जास्त वय असणारे पात्र B.Ed. व TAIT उत्तीर्ण उमेदवार खाजगी माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शाळांचे पसंतीक्रम सहज भरू शकतात.
प्रश्न ५: या शासन निर्णयाचा अधिकृत संकेतांक क्रमांक काय आहे?
उत्तर: या शासन निर्णयाचा अधिकृत क्रमांक ‘संकीर्ण-२०२६/प्र.क्र.२६६/ई-१७६८६६७/टीएनटी-१’ असून महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत पोर्टलवरील संगणक सांकेतांक २०२६११०५१८५०५४५४४९ असा आहे.
अधिकृत व विश्वासार्ह बातमी – ABP Majha News Bureau
शालेय शिक्षण विभागाच्या या स्पष्टीकरणामुळे राज्यातील हजारो डी.टी.एड., बी.एड. पदवीधरांना मोठा कायदेशीर दिलासा मिळाला आहे. वयोमर्यादेच्या गैरसमजामुळे शिक्षकी पेशापासून वंचित राहिलेल्या गुणवंत व अभ्यासू तरुणांना आता पुन्हा शिक्षणाच्या मुख्य प्रवाहात येण्याची नवी संधी उपलब्ध झाली आहे.
अधिकृत शासन निर्णय, शिक्षक भरती, पवित्र पोर्टल व शिक्षण क्षेत्रातील सर्व ताज्या व विश्वासार्ह घडामोडींसाठी abpmazha.com शी सातत्याने जोडलेले राहा.
