थेट उत्तर (Direct Answer): महाराष्ट्र शासनाच्या ऊर्जा विभागामार्फत आणि महावितरण (MSEDCL) द्वारे राज्यात ‘मागेल त्याला सौर कृषी पंप योजना २०२६’ (Magel Tyala Saur Krushi Pump Yojana) अंतर्गत ऑनलाईन अर्ज प्रक्रिया वेगाने सुरू आहे. या महत्त्वाकांक्षी योजनेअंतर्गत पात्र शेतकऱ्यांना सौर कृषी पंपाच्या एकूण खर्चावर ९०% ते ९५% पर्यंत भरघोस शासकीय अनुदान दिले जात असून, शेतकऱ्याला केवळ ५% ते १०% लाभार्थी हिस्सा भरावा लागतो. २.५ एकरापर्यंत शेती असलेल्या शेतकऱ्यांना ३ HP, ५ एकरापर्यंत ५ HP आणि ५ एकरांपेक्षा जास्त शेती असल्यास ७.५ HP क्षमतेचा सौर कृषी पंप ५ वर्षांच्या मोफत दुरुस्ती हमीसह (Warranty) दिला जात आहे. शेतकरी महावितरणच्या अधिकृत पोर्टल mahadiscom.in/solar_MTSKPY वरून थेट A-1 फॉर्म भरू शकतात.
⚡ ३०-सेकंदात महत्त्वाचे ठळक मुद्दे (Quick Highlights)
- योजनेचे नाव: मागेल त्याला सौर कृषी पंप योजना (महाराष्ट्र शासन ऊर्जा विभाग व महावितरण).
- अधिकृत शासन निर्णय (GR): ऊर्जा विभाग शासन निर्णय क्रमांक: संकीर्ण-२०२४/प्र.क्र.९७/ऊर्जा-५.
- शासकीय अनुदान: सर्वसाधारण प्रवर्गासाठी ९०% अनुदान (१०% शेतकरी हिस्सा); अनुसूचित जाती (SC) व अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गासाठी ९५% अनुदान (केवळ ५% शेतकरी हिस्सा).
- पंपाची अश्वशक्ती (HP): जमिनीच्या क्षेत्रफळानुसार ३ HP, ५ HP आणि ७.५ HP क्षमतेचे DC/AC सौर पंप उपलब्ध.
- मुख्य फायदे: दिवसा खात्रीशीर सिंचन, अखंड वीज पुरवठा, शून्य वीज बिल आणि ५ वर्षे मोफत सर्वसमावेशक देखभाल दुरुस्ती हमी.
- आवश्यक प्राथमिक पात्रता: शेतात विहीर, कूपनलिका (बोरवेल) किंवा शेततळे असा खात्रीशीर जलस्रोत असणे आणि पारंपरिक वीज जोडणी नसणे आवश्यक.
- अधिकृत अर्ज पोर्टल: mahadiscom.in/solar_MTSKPY आणि mahadiscom.in.
- महावितरण २४x७ हेल्पलाइन: १९१२ / १८००-२३३-३४३५ / १८००-२१२-३४३५ (टोल-फ्री).
महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांना रात्रीच्या वेळी शेतात पाणी भरण्यासाठी जावे लागल्याने सर्पदंश, जंगली श्वापदांचे हल्ले आणि तीव्र थंडीचा सामना करावा लागतो. या समस्येवर कायमस्वरूपी मात करण्यासाठी राज्य शासनाने ‘मागेल त्याला सौर कृषी पंप योजना’ सुरू केली आहे.
या योजनेमुळे राज्यातील लाखो शेतकऱ्यांना आता दिवसाच्या लख्ख प्रकाशात आपल्या शेतात पिकांना मुबलक पाणी देणे शक्य झाले आहे. केंद्र सरकारच्या पीएम-कुसुम (PM-KUSUM Component B) योजनेच्या समन्वयातून राबविल्या जाणाऱ्या या मोहिमेत राज्यातील प्रत्येक पात्र शेतकऱ्याला सौर पंप देण्याचा शासनाचा संकल्प आहे.
ABP Majha च्या विशेष वृत्तानुसार, महावितरणने या योजनेसाठी अर्ज प्रक्रिया अत्यंत सुलभ आणि पारदर्शक केली आहे. अर्जदाराने ऑनलाईन अर्ज केल्यानंतर प्रत्यक्ष क्षेत्रीय पाहणी (Field Survey) पूर्ण होऊन जलद गतीने मंजुरी दिली जात आहे.
मागेल त्याला सौर कृषी पंप योजना २०२६: सविस्तर पार्श्वभूमी व शासन निर्णय
महाराष्ट्र शासनाच्या ऊर्जा विभागाने २५ जुलै २०२४ रोजी शासन निर्णय (GR) निर्गमित करून या योजनेच्या विस्तृत मार्गदर्शक सूचना जारी केल्या होत्या. या योजनेचा मुख्य हेतू पारंपारिक वीज वितरण वाहिन्यांवरील भार कमी करणे आणि कृषी क्षेत्राला हरित ऊर्जेकडे वळवणे हा आहे.
शेतकऱ्यांवर वीज बिलाचा कोणताही आर्थिक बोजा पडू नये, यासाठी सौर ऊर्जेवर चालणारे अद्ययावत पंप संच बसवून दिले जात आहेत. योजनेसाठी राज्य शासनाने भरीव अर्थसंकल्पीय तरतूद केली असून महावितरण ही या योजनेची अधिकृत अंमलबजावणी करणारी मुख्य यंत्रणा आहे.
अधिकृत शासन निर्णयानुसार, पारंपारिक वीज जोडणी प्रलंबित असलेल्या किंवा ज्या शेतात अद्याप वीज पोहोचलेली नाही अशा सर्व गरजू शेतकऱ्यांना प्राधान्याने सौर पंप मंजूर केले जात आहेत.
जमिनीच्या क्षेत्रफळानुसार सौर पंप क्षमता व अनुदान तक्ता
शेतकऱ्याकडे उपलब्ध असलेल्या शेतजमिनीच्या क्षेत्रानुसार शासनाने सौर पंपांची क्षमता निश्चित केली आहे. खालील सविस्तर तक्त्यावरून कोणत्या शेतकऱ्याला किती क्षमतेचा पंप आणि किती अनुदान मिळणार हे स्पष्ट होते:
| शेतजमीन क्षेत्र (Landholding) | पात्र सौर पंप क्षमता (HP) | सर्वसाधारण प्रवर्ग शेतकरी हिस्सा (१०%) | SC / ST प्रवर्ग शेतकरी हिस्सा (५%) | शासकीय अनुदान |
|---|---|---|---|---|
| २.५ एकरापर्यंत (Up to 2.5 Acres) | ३ एचपी (3 HP) | सुमारे ₹१६,५०० ते ₹१८,००० | सुमारे ₹८,००० ते ₹९,००० | ९०% ते ९५% |
| २.५१ ते ५ एकरापर्यंत (2.51 to 5 Acres) | ५ एचपी (5 HP) | सुमारे ₹२४,००० ते ₹२६,००० | सुमारे ₹१२,००० ते ₹१३,००० | ९०% ते ९५% |
| ५ एकरांपेक्षा जास्त (Above 5 Acres) | ७.५ एचपी (7.5 HP) | सुमारे ३२,००० ते ₹३५,००० | सुमारे ₹१६,००० ते ₹१७,५०० | ९०% ते ९५% |
*टीप: वरील शेतकरी हिस्सा हा सौर पंपाच्या तात्कालिक शासकीय निविदा दरानुसार (Tender Price) थोडा बदलू शकतो. शेतकरी आपल्या पात्रतेपेक्षा कमी क्षमतेचा पंप देखील स्वतःच्या इच्छेनुसार निवडू शकतात.
योजनेसाठी आवश्यक पात्रता व निकष (Eligibility Criteria)
योजनेचा लाभ घेण्यासाठी महावितरण व ऊर्जा विभागाने काही स्पष्ट नियम निश्चित केले आहेत. अर्ज करण्यापूर्वी प्रत्येक शेतकऱ्याने खालील पात्रता निकष पूर्ण करणे आवश्यक आहे:
१. महाराष्ट्राचा कायमस्वरूपी शेतकरी रहिवासी:
अर्जदार हा महाराष्ट्राचा नागरिक असून त्याच्या नावावर शेतजमिनीचा अधिकृत ७/१२ उतारा असणे आवश्यक आहे. सामायिक शेतजमीन असल्यास सह-धारकांचे संमतीपत्र (No Objection Certificate) आवश्यक ठरते.
२. शेतात बारमाही किंवा खात्रीशीर पाण्याचा स्रोत असणे बंधनकारक:
शेतकऱ्याच्या शेतात विहीर, बोअरवेल, बारमाही वाहणारी नदी/ओढा किंवा शेततळे यांपैकी कोणताही एक खात्रीशीर जलस्रोत उपलब्ध असणे अनिवार्य आहे. पाण्याचा स्रोत ७/१२ उताऱ्यावर नोंदलेला असावा.
३. पूर्वीची पारंपारिक वीज जोडणी नसावी:
संबंधित जलस्रोतावर महावितरणची पारंपारिक विजेची शेतीपंप जोडणी कार्यान्वित नसावी. ज्या शेतकऱ्यांनी यापूर्वी वीज जोडणीसाठी अर्ज करून पैसे भरले आहेत (Paid Pending) किंवा ज्यांचे अर्ज प्रलंबित आहेत, त्यांना सौर पंपासाठी विशेष प्राधान्य दिले जाते.
ऑनलाईन अर्जासाठी आवश्यक कागदपत्रे (Mandatory Documents)
ऑनलाईन फॉर्म भरताना कोणतीही तांत्रिक अडचण येऊ नये म्हणून खालील कागदपत्रांची डिजिटल स्कॅन प्रत (PDF किंवा JPG स्वरूपात) जवळ बाळगावी:
- अद्ययावत ७/१२ उतारा (7/12 Extract): महसूल विभागाचा डिजिटल स्वाक्षरी असलेला चालू वर्षाचा उतारा, ज्यावर जलस्रोताची नोंद असावी.
- ८-अ उतारा (8-A Extract): खातेदाराच्या नावावरील एकूण जमिनीच्या नोंदीचा उतारा.
- आधार कार्ड (Aadhaar Card): अर्जदार शेतकऱ्याचे आधार कार्ड, जे मोबाईल नंबरशी जोडलेले असावे.
- पासपोर्ट आकाराचा रंगीत फोटो: अर्जदाराचा स्पष्ट डिजिटल फोटो.
- जात प्रमाणपत्र (Caste Certificate): केवळ अनुसूचित जाती (SC) व अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील ५% लाभार्थी हिस्सा मिळणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी लागू.
- बँक पासबुक प्रत / रद्द केलेला धनादेश: अर्जदाराचे आधार संलग्न बँक खाते क्रमांक आणि IFSC कोड स्पष्ट दिसणारा दस्तऐवज.
- जलस्रोत स्वयंघोषणापत्र / संमतीपत्र: विहीर किंवा बोअरवेल सामायिक असल्यास इतर हिस्सेदारांचे साध्या कागदावरील संमतीपत्र.
महावितरण पोर्टलवर ऑनलाईन अर्ज कसा करावा? (Step-by-Step Guide)
शेतकरी आपल्या मोबाईलवरून किंवा नजीकच्या सीएससी (CSC) केंद्रावरून अवघ्या १० मिनिटांत सौर कृषी पंपासाठी ऑनलाईन अर्ज भरू शकतात. खालील पायऱ्यांचे तंतोतंत पालन करा:
- अधिकृत पोर्टल उघडा: आपल्या इंटरनेट ब्राऊजरमध्ये महावितरणच्या सौर कृषी पंप पोर्टलला mahadiscom.in/solar_MTSKPY येथे भेट द्या.
- ‘नवीन अर्ज नोंदणी’ निवडा: मुख्य पृष्ठावर डाव्या बाजूला असलेल्या ‘अर्ज करा (Apply)’ किंवा ‘नवीन अर्ज नोंदणी (A-1 फॉर्म)’ या पर्यायावर क्लिक करा.
- वैयक्तिक व संपर्क माहिती भरा: शेतकऱ्याचे नाव, आधार क्रमांक, लिंग, जात प्रवर्ग आणि चालू मोबाईल क्रमांक टाका. आधार प्रमाणीकरणासाठी आलेला ओटीपी प्रविष्ट करा.
- जमिनीचा व जलस्रोताचा तपशील द्या: आपला जिल्हा, तालुका, गाव निवडा आणि ७/१२ वरील गट नंबर तसेच विहीर/बोअरवेलचा प्रकार नोंदवा.
- सौर पंपाची निवड करा: आपल्या जमिनीच्या क्षेत्रानुसार ३ HP, ५ HP किंवा ७.५ HP क्षमतेचा डीसी (DC) अथवा एसी (AC) सबमर्सिबल किंवा सरफेस पंप निवडा.
- कागदपत्रे अपलोड करा: मागितलेले ७/१२, ८-अ, आधार कार्ड व फोटो अपलोड करून ‘नियम व अटी मान्य आहेत’ यावर खूण करा.
- अर्ज सबमिट करा व पावती डाऊनलोड करा: ‘Submit Application’ बटनावर क्लिक करा. स्क्रीनवर निर्माण झालेला अर्ज क्रमांक (Beneficiary Application ID) नोंदवून ठेवा आणि अर्जाची प्रिंट काढून घ्या.
- मागणीपत्र (Demand Note) व भरणा: महावितरणच्या अभियंत्यांनी जागेवर जाऊन सर्वेक्षण (Site Survey) पूर्ण केल्यानंतर अर्जदाराला मोबाईलवर एसएमएसद्वारे डिमांड नोट पाठवली जाते. त्यानंतर ५% किंवा १०% लाभार्थी हिस्सा ऑनलाईन भरावा लागतो.
अर्जाची सद्यस्थिती (Application Status) ऑनलाईन कशी तपासावी?
अर्ज सादर केल्यानंतर महावितरणच्या कार्यप्रणालीत आपला अर्ज कोणत्या टप्प्यावर आहे, हे पाहणे अत्यंत सोपे आहे:
- महावितरणच्या अधिकृत सौर पोर्टलवर जा.
- मुख्य मेनूतील ‘अर्जाची स्थिती तपासा’ (Track Application Status) या पर्यायावर क्लिक करा.
- आपला १२ अंकी लाभार्थी अर्ज क्रमांक किंवा मोबाईल क्रमांक प्रविष्ट करा.
- स्क्रीनवर आपला अर्ज मंजूर झाला आहे का, सर्वेक्षण पूर्ण झाले आहे का किंवा डिमांड नोट जारी झाली आहे का, याची अचूक सद्यस्थिती दिसेल.
५ वर्षांची मोफत वॉरंटी आणि देखभाल हमी (Maintenance & Remote Monitoring)
या योजनेचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे सौर कृषी पंप उभारणाऱ्या अधिकृत एजन्सीला शासनाने पुढील ५ वर्षांसाठी सर्वसमावेशक मोफत देखभाल (Comprehensive AMC) देण्याचे बंधन घातले आहे.
सौर पॅनेल, इन्व्हर्टर, कंट्रोलर किंवा मोटर पंपामध्ये काही बिघाड झाल्यास कंपनीचे तंत्रज्ञ शेतकऱ्याच्या शेतात जाऊन मोफत दुरुस्ती किंवा सुटे भाग बदलून देतात. याशिवाय सौर पंपावर अद्ययावत RMS (Remote Monitoring System) बसविलेली असते, ज्यामुळे पंपाचे कार्य आणि पाणी उपसा महावितरणच्या केंद्रीय डॅशबोर्डवरून थेट तपासता येतो.
नैसर्गिक आपत्ती, वीज कोसळणे किंवा चक्रीवादळामुळे पॅनेलचे नुकसान झाल्यास विमा संरक्षणाअंतर्गत शेतकऱ्याला नवीन संच उपलब्ध करून देण्याची तरतूद नियमावलीत समाविष्ट आहे.
अधिकृत हेल्पलाइन क्रमांक व संपर्क माहिती (Official Helplines)
योजनेविषयी कोणतीही तांत्रिक अडचण किंवा शंका असल्यास शेतकरी खालील अधिकृत शासकीय संपर्कांवर संपर्क साधू शकतात:
- महावितरण २४ तास ग्राहक सेवा केंद्र: १९१२ (1912 – थेट टोल-फ्री).
- महावितरण शेतकरी हेल्पलाइन: १८००-२३३-३४३५ किंवा १८००-२१२-३४३५ (टोल-फ्री).
- अधिकृत ईमेल: solar@mahadiscom.in
- अधिकृत संकेतस्थळे: www.mahadiscom.in आणि महाराष्ट्र शासन पोर्टल gr.maharashtra.gov.in.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions – FAQ)
प्रश्न १: मागेल त्याला सौर कृषी पंप योजनेअंतर्गत शेतकऱ्याला किती अनुदान मिळते?
उत्तर: या योजनेत सर्वसाधारण प्रवर्गातील शेतकऱ्यांना ९०% शासकीय अनुदान मिळते, म्हणजे त्यांना केवळ १०% रक्कम भरावी लागते. तर अनुसूचित जाती (SC) आणि अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील शेतकऱ्यांना ९५% अनुदान दिले जाते, म्हणजेच त्यांना फक्त ५% रक्कम भरावी लागते.
प्रश्न २: कोणत्या शेतकऱ्याला किती एचपीचा (HP) सौर पंप मिळतो?
उत्तर: जमिनीच्या क्षेत्रफळानुसार पंपाची क्षमता ठरते: २.५ एकरापर्यंत शेती असल्यास ३ HP, २.५१ ते ५ एकरापर्यंत शेती असल्यास ५ HP आणि ५ एकरांपेक्षा जास्त शेती असल्यास ७.५ HP क्षमतेचा सौर कृषी पंप मिळतो.
प्रश्न ३: आधीच विजेचे कनेक्शन असलेल्या शेतकऱ्यांना हा सौर पंप मिळतो का?
उत्तर: नाही. ज्या शेतातील विहिरीवर किंवा कूपनलिकेवर महावितरणचे पारंपरिक विजेचे कनेक्शन आधीपासून चालू आहे, त्यांना या योजनेचा लाभ मिळत नाही. ज्यांच्याकडे वीज जोडणी नाही किंवा जोडणी प्रलंबित आहे, त्यांना प्राधान्य दिले जाते.
प्रश्न ४: सौर पंपाची ऑनलाईन अर्ज फी किती आहे आणि अर्ज कुठे करावा?
उत्तर: अर्जदारांना महावितरणच्या अधिकृत संकेतस्थळ mahadiscom.in/solar_MTSKPY वर जाऊन विनामूल्य A-1 फॉर्म भरता येतो. अर्ज मंजूर झाल्यानंतर प्रत्यक्ष सर्वेक्षणाअंती केवळ आपला ५% किंवा १०% हिस्सा डिमांड नोटद्वारे भरावा लागतो.
प्रश्न ५: सौर पंपाची देखभाल आणि दुरुस्ती कोणामार्फत केली जाते?
उत्तर: शासनाच्या नियमानुसार पुरवठादार कंपनीकडून ५ वर्षांपर्यंत सौर पंपाची सर्वसमावेशक मोफत देखभाल व दुरुस्ती (Warranty) दिली जाते. कोणत्याही तांत्रिक समस्येसाठी महावितरण किंवा संबंधित कंपनीचे तंत्रज्ञ शेतात येऊन दुरुस्ती करतात.
अधिकृत शेतकरी योजना व शासकीय अपडेट्स – ABP Majha News Bureau
महाराष्ट्रातील सौर ऊर्जा, शेती अवजारे, पीक विमा आणि कृषी विभागाच्या ताज्या शासन निर्णयांच्या अधिकृत व पडताळणी केलेल्या बातम्यांसाठी नियमित वाचत राहा: abpmazha.com.
सविस्तर शासकीय नियमावली, ऊर्जा विभागाचे शासन निर्णय आणि ऑनलाईन अर्जासाठी महाराष्ट्र शासनाचे अधिकृत संकेतस्थळ gr.maharashtra.gov.in आणि महावितरणचे अधिकृत पोर्टल mahadiscom.in ला नक्की भेट द्या.
