MahaDBT शेतकरी योजना 2026: लॉटरी पद्धत बंद; ‘प्रथम येणाऱ्यास प्राधान्य’ नवीन GR व नियम | ABP Majha

MahaDBT शेतकरी योजना 2026: जुनी लॉटरी पद्धत बंद का करण्यात आली?

महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी विभागामार्फत राबविल्या जाणाऱ्या विविध अनुदान योजनांमध्ये आतापर्यंत संगणकीय सोडत (लॉटरी) पद्धतीने लाभार्थ्यांची निवड केली जात होती. मात्र, या सोडत पद्धतीमुळे अनेक वर्षे आधी अर्ज करूनही प्रामाणिक शेतकऱ्यांचा क्रमांक लागत नव्हता, ज्यामुळे शेतकरी वर्गामध्ये तीव्र असंतोष होता.

शेतकऱ्यांची ही रास्त अडचण लक्षात घेऊन राज्य शासनाने प्रशासकीय सुधारणा करत जुनी सोडत प्रणाली रद्द केली आहे. या नव्या निर्णयामुळे योजनांमधील निवड प्रक्रिया पूर्णपणे पारदर्शक, वेळेवर आणि थेट अर्जाच्या प्राधान्यक्रमानुसार होणार आहे.

‘प्रथम येणाऱ्यास प्रथम प्राधान्य’ (FCFS) नियम कसा कार्य करतो?

नव्या नियमानुसार शेतकरी ज्या क्षणी महाडीबीटी पोर्टलवर आपला अर्ज यशस्वीरीत्या सादर करतील, त्या सेकंदाची नोंद पोर्टलच्या सर्व्हरवर ठेवली जाते. पोर्टलद्वारे प्रत्येक अर्जाचा ‘अॅप्लिकेशन टाइमस्टॅम्प रिपोर्ट’ (Application Timestamp Report) आपोआप तयार केला जातो.

तालुकानिहाय आणि घटकानिहाय मंजूर झालेल्या आर्थिक बजेटनुसार ज्या शेतकऱ्यांनी आधी अर्ज नोंदवला आहे, त्यांना थेट पूर्वसंमती (Pre-Sanction) दिली जाते. त्या घटकासाठीचा मंजूर निधी संपताच त्या हंगामासाठी पोर्टलवरील अर्ज प्रक्रिया तात्पुरती बंद केली जाते.

कोणत्या प्रमुख योजनांना हा नवीन नियम लागू आहे?

महाराष्ट्र शासनाने कृषी विभागांतर्गत राबविल्या जाणाऱ्या केंद्र पुरस्कृत आणि राज्य पुरस्कृत सर्व महत्त्वाच्या योजनांमध्ये हा ‘प्रथम येणाऱ्यास प्रथम प्राधान्य’ नियम लागू केला आहे. खालील तक्त्यामध्ये प्रमुख घटक आणि अनुदानाचे प्रमाण दर्शविले आहे:

योजना / घटक (Component)	अनुदानाचे स्वरूप	नवीन निवड निकष
कृषी यांत्रिकीकरण (ट्रॅक्टर, अवजारे)	किमतीच्या ४०% ते ५०% शासकीय अनुदान (कमाल ₹१.२५ लाख)	अर्जाचा अचूक टाइमस्टॅम्प व बजेट मर्यादा
सूक्ष्म सिंचन (ठिबक व तुषार – PMKSY)	अल्प व अत्यल्प भूधारकांना ५५% ते ८०% पर्यंत अनुदान	प्रथम येणाऱ्यास थेट पूर्वसंमती पत्र
शेततळे व अस्तरीकरण (Farm Ponds)	₹५०,००० ते ₹७५,००० पर्यंत थेट बँक खात्यात अनुदान	ऑनलाइन अर्जाचा प्राधान्यक्रम व स्थळ पाहणी
भाऊसाहेब फुंडकर फळबाग लागवड	३ वर्षांत १००% अनुदान (कलमे, खते व देखभालीसाठी)	AgriStack पडताळणीनुसार तत्काळ मंजुरी

AgriStack शेतकरी ओळख क्रमांक (Farmer ID) का आवश्यक आहे?

शासनाने बनावट अर्ज आणि दुबार अनुदानाला आळा घालण्यासाठी महाडीबीटी प्रणालीला केंद्र व राज्य शासनाच्या AgriStack (महाराष्ट्र शेतकरी नोंदणी) प्रणालीशी जोडले आहे. शेतकऱ्यांनी आपला AgriStack शेतकरी आयडी तयार केल्याशिवाय महाडीबीटीवर अर्ज करता येत नाही.

शेतकऱ्याने आपल्या शेतकरी आयडीने लॉग इन करताच त्याचा सातबारा, ८-अ खाते उतारा आणि जमिनीचे क्षेत्र आपोआप पोर्टलवर उपलब्ध होते. त्यामुळे शेतकऱ्यांना तलाठी किंवा सेतू कार्यालयात जाऊन प्रत्यक्ष कागदपत्रे गोळा करण्याची किंवा स्कॅन करून अपलोड करण्याची कोणतीही गरज उरलेली नाही.

AgriStack शेतकरी ID कसा काढायचा? (Step-by-Step Guide)

शेतकरी आपल्या मोबाईलवरून किंवा गावातील आपले सरकार सेवा केंद्रामधून (CSC) काही मिनिटांत आपला शेतकरी आयडी तयार करू शकतात. यासाठी खालील अधिकृत पायऱ्यांचे पालन करा:

1. अधिकृत ॲप किंवा पोर्टल उघडा: गुगल प्ले स्टोअरवरून महाराष्ट्र शासनाचे अधिकृत AgriStack ॲप डाऊनलोड करा किंवा कृषी विभागाच्या अधिकृत पोर्टलला भेट द्या.
2. आधार प्रमाणीकरण पूर्ण करा: आपला १२ अंकी आधार क्रमांक प्रविष्ट करा आणि आधारशी लिंक असलेल्या मोबाईलवर आलेला OTP टाकून ई-केवायसी पूर्ण करा.
3. जमीन तपशीलाची पडताळणी: प्रणालीमध्ये आपला जिल्हा, तालुका, गाव आणि सातबारा गट क्रमांक निवडून जमिनीचे क्षेत्र तपासा व संमती द्या.
4. डिजिटल शेतकरी आयडी प्राप्त करा: प्रमाणीकरण यशस्वी झाल्यानंतर प्रणालीद्वारे १२ अंकी युनिक ‘AgriStack Farmer ID’ तयार होतो, जो महाडीबीटी लॉगिनसाठी कायमस्वरूपी वापरता येतो.

महाडीबीटी पोर्टलवर अर्ज करण्याची नवीन ऑनलाइन पद्धत

नवीन ‘प्रथम येणाऱ्यास प्रथम प्राधान्य’ नियमानुसार लवकरात लवकर अर्ज सादर करणे अत्यंत फायद्याचे ठरते. शेतकरी खालील पायऱ्यांद्वारे आपला ऑनलाइन अर्ज नोंदवू शकतात:

1. पोर्टलवर लॉगिन करा: महाडीबीटी शेतकरी पोर्टलच्या अधिकृत लिंकवर (mahadbt.maharashtra.gov.in/Farmer) जा आणि आपल्या AgriStack ID किंवा आधार क्रमांकाने लॉगिन करा.
2. योजना व घटक निवडा: ‘अर्ज करा’ या पर्यायावर क्लिक करून कृषी यांत्रिकीकरण, सिंचन साधने किंवा फळबाग यापैकी इच्छित घटकाची निवड करा.
3. तांत्रिक माहिती भरा: अवजाराचा प्रकार (जसे ट्रॅक्टर, रोटाव्हेटर) किंवा सिंचनाचे क्षेत्र प्रविष्ट करा आणि अर्ज जतन (Save) करा.
4. अर्जाचे शुल्क भरून पावती घ्या: विहित नाममात्र ऑनलाइन प्रक्रिया शुल्क भरून अर्ज अंतिम सादर करा आणि अर्जाचा अचूक वेळ दर्शवणारी पावती जतन करून ठेवा.

अर्जाची स्थिती व टाइमस्टॅम्प कसा तपासायचा?

अर्ज सादर केल्यानंतर शेतकरी स्वतःच्या लॉगिन डॅशबोर्डवर जाऊन आपल्या अर्जाचा अधिकृत क्रमांक आणि अचूक वेळ (Timestamp) पाहू शकतात. ‘मी अर्ज केलेल्या बाबी’ (Applied Schemes) या पर्यायामध्ये अर्जाची सद्यस्थिती थेट दिसते.

निवड यादीमध्ये नाव आल्यानंतर शेतकऱ्याला त्याच्या नोंदणीकृत मोबाईल नंबरवर तात्काळ एसएमएस (SMS) पाठविला जातो. एसएमएस मिळाल्यानंतर विहित मुदतीत अधिकृत कोटेशन, टेस्ट रिपोर्ट आणि बँक तपशील अपलोड करून पूर्वसंमती पत्र प्राप्त करून घ्यावे लागते.

आधार-बँक खाते जोडणी (NPCI Seeding) का महत्त्वाची आहे?

शासनाकडून मिळणारे सर्व अनुदान थेट लाभ हस्तांतरण (DBT) प्रणालीद्वारे शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात वर्ग केले जाते. यासाठी शेतकऱ्याचे बँक खाते हे आधार क्रमांकाशी आणि भारतीय राष्ट्रीय देयक महामंडळाशी (NPCI) थेट सक्रिय जोडलेले असणे अनिवार्य आहे.

केवळ बँक खात्याला आधार लिंक असणे पुरेसे नाही, तर ते NPCI मॅपरवर ‘Active’ असणे गरजेचे आहे. ज्या शेतकऱ्यांचे बँक खाते आधार-सीडेड नसेल, त्यांना निवड होऊनही अनुदानाचे पैसे मिळण्यास तांत्रिक अडचण येऊ शकते.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

अधिकृत संपर्क, हेल्पलाईन व शासकीय संकेतस्थळ

महाडीबीटी शेतकरी योजना, ऑनलाइन अर्ज किंवा AgriStack संदर्भात कोणतीही तांत्रिक अडचण आल्यास शेतकरी खालील अधिकृत संपर्क माध्यमांचा आधार घेऊ शकतात:

• महाडीबीटी शेतकरी हेल्पलाईन क्रमांक: ०२२-६१३१६४२९
• महाराष्ट्र कृषी विभाग टोल-फ्री क्रमांक: १८००-२३३-४०००
• किसान कॉल सेंटर (भारत सरकार): १८००-१८०-१५५१
• अधिकृत महाडीबीटी शेतकरी पोर्टल: mahadbt.maharashtra.gov.in/Farmer
• महाराष्ट्र शासन अधिकृत जीआर पोर्टल: gr.maharashtra.gov.in
• महाराष्ट्र कृषी विभाग अधिकृत संकेतस्थळ: krishi.maharashtra.gov.in