थेट उत्तर (Direct Answer): महाराष्ट्र शासनाने ‘पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमुक्ती योजना २०२६’ अंतर्गत राज्यातील थकबाकीदार शेतकऱ्यांचे ₹२ लाख रुपयांपर्यंतचे अल्पमुदत पीक कर्ज माफ करण्यास अधिकृत मंजुरी दिली आहे. नियमित कर्ज परतफेड करणाऱ्या प्रामाणिक शेतकऱ्यांना ₹५०,०००/- थेट प्रोत्साहनपर अनुदान दिले जात आहे. सहकार विभागाने ₹३६,५८५ कोटींचा निधी मंजूर केला असून शेतकरी अधिकृत लाभार्थी यादी आणि आधार प्रमाणीकरण स्थिती mahadbt.maharashtra.gov.in व maharashtra.gov.in वर तपासू शकतात.
⚡ ३० सेकंदात महत्त्वाचे मुद्दे (30-Second Highlights):
- कर्जमाफी मर्यादा: पात्र शेतकरी कुटुंबांचे १ किंवा अधिक बँकांमधील ₹२ लाख रुपयांपर्यंतचे थकीत पीक कर्ज (मुद्दल + व्याजासह) पूर्णपणे माफ.
- प्रोत्साहनपर अनुदान: मुदतीत प्रामाणिकपणे कर्जफेड करणाऱ्या बळीराजाला ₹५०,०००/- पर्यंत थेट खात्यात प्रोत्साहनपर लाभ.
- पात्र कालावधी: १ एप्रिल २०१९ ते ३१ मार्च २०२५ दरम्यान घेतलेले आणि ३१ मार्च २०२६ पर्यंत थकीत राहिलेले पीक कर्ज पात्र.
- लाभार्थी संख्या व निधी: सुमारे ५६ लाख शेतकरी कुटुंबांसाठी राज्य मंत्रिमंडळाकडून ₹३६,५८५ कोटींची ऐतिहासिक आर्थिक तरतूद.
- आवश्यक अट: महाआयटी व सहकार पोर्टलवर बायोमेट्रिक आधार प्रमाणीकरण (Aadhaar Authentication) व e-KYC अनिवार्य.
पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमुक्ती योजना २०२६: शासन निर्णय (GR) व पार्श्वभूमी
महाराष्ट्र शासनाच्या सहकार, पणन व वस्त्रोद्योग विभागाने राज्यातील कर्जबाजारी शेतकऱ्यांना कर्जमुक्त करण्यासाठी २ जून २०२६ रोजी ऐतिहासिक शासन निर्णय (GR) निर्गमित केला. अवकाळी पाऊस, दुष्काळ आणि पिकांच्या अनपेक्षित बाजारभावामुळे संकटात सापडलेल्या शेतकऱ्यांना नव्याने पीक कर्ज मिळणे सुलभ व्हावे, हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.
राज्य मंत्रिमंडळाने या योजनेसाठी ३६,५८५ कोटी रुपयांच्या विक्रमी बजेटला अधिकृत मान्यता दिली आहे. याद्वारे राज्यातील सुमारे ५६ लाखांहून अधिक अल्प, अत्यल्प व मध्यम भूधारक शेतकरी कुटुंबांचा सातबारा कोरा होण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे.
शासनाने राष्ट्रीयीकृत बँका, जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँका (DCCB) आणि ग्रामीण बँकांकडून थकीत कर्जदारांची संपूर्ण माहिती महाआयटी संगणकीय प्रणालीवर मागवून अंतिम छाननी पूर्ण केली आहे.
कर्जमाफी आणि प्रोत्साहनपर लाभाची वर्गवारी: कोणाला किती लाभ मिळणार?
शेतकऱ्यांच्या सोयीसाठी शासनाने कर्जमुक्ती योजनेचे स्वरूप पारदर्शक ठेवले आहे. थकबाकीदार आणि नियमित कर्जफेड करणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी स्वतंत्र निकष निश्चित करण्यात आले आहेत, जे खालील तक्त्यामध्ये स्पष्ट केले आहेत:
| योजनेचा घटक | कमाल लाभ रक्कम | पात्रतेचा निकष | वितरण पद्धत |
|---|---|---|---|
| थकीत पीक कर्जमुक्ती | ₹२,००,००० पर्यंत (मुद्दल + व्याज) | ३१ मार्च २०२६ पर्यंत थकीत असलेले अल्पमुदत पीक कर्ज | थेट कर्जखात्यात वर्ग (Direct Credit) |
| नियमित कर्जफेड प्रोत्साहन लाभ | ₹५०,००० पर्यंत (अनुदान) | मुदतीत नियमितपणे पीक कर्जाची परतफेड करणारे शेतकरी | शेतकऱ्यांच्या बचत खात्यात थेट DBT |
| एक वेळ समझोता (OTS) | ₹२ लाखांची शासकीय सूट | २ लाखांपेक्षा अधिक थकीत रक्कम; उर्वरित रक्कम भरल्यावर लाभ | बँक तडजोड सामंजस्य करार |
| पुनर्गठित पीक कर्ज (Restructured) | ₹२,००,००० पर्यंत | नैसर्गिक आपत्तीमुळे पुनर्गठन केलेली मध्यम मुदत कर्जे | थेट कर्जखात्यात जमा |
योजनेसाठी आवश्यक पात्रता अटी आणि अपात्रतेचे निकष
या योजनेचा लाभ केवळ गरजू व प्रत्यक्ष शेती कसणाऱ्या बळीराजाला मिळावा यासाठी शासनाने कडक नियमावली लागू केली आहे. ज्या शेतकऱ्यांच्या कुटुंबातील व्यक्ती शासकीय सेवेत आहेत अथवा आयकर भरतात, त्यांना वगळण्यात आले आहे.
महाराष्ट्र राज्यातील अधिकृत लागवडीयोग्य शेतजमीन नावावर असणारे सर्व शेतकरी यासाठी पात्र आहेत. यासाठी शेतकऱ्याचा चालू वर्षाचा डिजिटल ७/१२ आणि ८-अ उतारा बँक व महाडीबीटी प्रणालीवर संलग्न असणे आवश्यक आहे.
आजी-माजी मंत्री, खासदार, आमदार, जिल्हा परिषद सदस्य, केंद्र व राज्य शासकीय सेवेतील वर्ग १ ते वर्ग ३ मधील अधिकारी-कर्मचारी आणि दरमहा ₹१०,००० पेक्षा अधिक पेन्शन घेणारे निवृत्तीवेतनधारक या योजनेसाठी अपात्र ठरवण्यात आले आहेत.
शेतकरी कर्जमाफी २०२६: लाभार्थी यादी (Beneficiary List) कशी तपासावी?
शेतकरी बांधव कोणत्याही मध्यस्थाशिवाय स्वतःच्या गावात अथवा सेवा केंद्रावर जाऊन लाभार्थी यादीत नाव तपासू शकतात. यासाठी शासनाने निश्चित केलेल्या सोप्या पायऱ्या खालीलप्रमाणे आहेत:
- महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत सहकार व कर्जमुक्ती पोर्टल mahadbt.maharashtra.gov.in किंवा जिल्हा मध्यवर्ती बँकेच्या संकेतस्थळाला भेट द्या.
- मुख्य पानावर प्रसिद्ध केलेल्या ‘पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमुक्ती योजना – लाभार्थी यादी’ या पर्यायाची निवड करा.
- आपला जिल्हा, तालुका, गाव आणि संबंधित बँकेचे नाव निवडून ‘Search / शोधा’ या बटणावर क्लिक करा.
- स्क्रीनवर आपल्या गावातील पात्र शेतकऱ्यांची यादी आणि विशिष्ट ओळख क्रमांक (Specific ID) दिसेल.
- यादीत आपले नाव आल्यानंतर जवळच्या आपले सरकार सेवा केंद्र (CSC Center) येथे जाऊन आधार प्रमाणीकरण पूर्ण करा.
आधार प्रमाणीकरण (Aadhaar Authentication) आणि e-KYC कसे करावे?
कर्जमाफीची रक्कम थेट कर्जखात्यात जमा होण्यासाठी आधार प्रमाणीकरण ही अत्यंत अनिवार्य पायरी आहे. यासाठी शेतकऱ्याने स्वतः आपले सरकार केंद्रावर जाऊन थम्ब इम्प्रेशन (बायोमेट्रिक) देणे आवश्यक आहे.
केंद्रावर ऑपरेटर आपला आधार क्रमांक टाकून आपल्या नावे असलेले कर्जखाते आणि थकीत रक्कम स्क्रीनवर दाखवेल. जर दाखवलेली कर्जाची रक्कम बरोबर असेल, तर ‘मान्य आहे’ (Accept) या पर्यायावर क्लिक करून अंगठा लावावा.
जर कर्जाच्या रकमेत काही तफावत किंवा त्रुटी आढळल्यास, शेतकरी तिथेच ‘तक्रार नोंदवा’ (Dispute / Grievance) पर्यायावर क्लिक करून आक्षेप नोंदवू शकतात. या तक्रारीचे १५ दिवसांत तालुका समितीमार्फत निवारण केले जाते.
⚠️ नियमित कर्जफेड करणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी ₹५०,००० अनुदानाची स्थिती:
ज्या शेतकऱ्यांनी घेतलेल्या पीक कर्जाची मुदतीत १००% परतफेड केली आहे, त्यांना ₹५०,००० पर्यंतच्या प्रोत्साहनपर लाभासाठी स्वतंत्र यादी जारी केली जात आहे. हे अनुदान थेट आधारसंलग्न बँक खात्यात (NPCI Seeding DBT) वर्ग केले जाणार असल्याने बचत खात्याची बँक केवायसी अद्ययावत ठेवावी.
अधिकृत शासकीय संकेतस्थळे आणि २४x७ शेतकरी हेल्पलाइन
कर्जमुक्ती योजना, शासन निर्णय (GR) डाऊनलोड करणे अथवा कोणत्याही तांत्रिक तक्रारीसाठी शेतकऱ्यांनी अधिकृत शासकीय माध्यमांशी संपर्क साधावा:
- महाराष्ट्र शासन मुख्य संकेतस्थळ: maharashtra.gov.in
- महाडीबीटी शेतकरी पोर्टल: mahadbt.maharashtra.gov.in
- कृषी विभाग महाराष्ट्र शासन: krishi.maharashtra.gov.in
- केंद्र शासन पीएम-किसान पोर्टल: pmkisan.gov.in
- महाराष्ट्र शासन GR पोर्टल: gr.maharashtra.gov.in
- सहकार विभाग शेतकरी हेल्पलाइन टोल-फ्री: १८००-२३३-४००० (1800-233-4000)
- किसान कॉल सेंटर टोल-फ्री: १८००-१८०-१५५१ (1800-180-1551)
- ई-मेल संपर्क: support.mahadbt@maharashtra.gov.in
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ – People Also Ask)
प्रश्न: पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमुक्ती योजनेअंतर्गत किती कर्ज माफ होते?
उत्तर: या योजनेअंतर्गत पात्र शेतकरी कुटुंबांचे १ किंवा अधिक बँकांमधील ₹२ लाख रुपयांपर्यंतचे थकीत अल्पमुदत पीक कर्ज (मुद्दल आणि व्याजासह) पूर्णपणे माफ केले जाते.
प्रश्न: नियमित पीक कर्ज भरणाऱ्या शेतकऱ्यांना किती रुपयांचे प्रोत्साहन अनुदान मिळते?
उत्तर: वेळेवर आणि मुदतीत नियमितपणे पीक कर्जाची परतफेड करणाऱ्या पात्र शेतकऱ्यांना राज्य शासनाकडून जास्तीत जास्त ₹५०,०००/- पर्यंत थेट प्रोत्साहनपर आर्थिक लाभ दिला जातो.
प्रश्न: ज्या शेतकऱ्यांचे पीक कर्ज ₹२ लाखांपेक्षा जास्त आहे, त्यांना लाभ मिळेल का?
उत्तर: होय. २ लाखांपेक्षा अधिक कर्ज असणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी ‘वन टाईम सेटलमेंट’ (OTS) सुविधा उपलब्ध आहे. यात शेतकऱ्याने २ लाखांवरील अतिरिक्त थकीत रक्कम भरल्यास शासनाकडून उर्वरित ₹२ लाखांची कर्जमाफी दिली जाते.
प्रश्न: शेतकरी कर्जमाफी यादीत नाव पाहण्यासाठी आणि लाभासाठी कोणती कागदपत्रे लागतात?
उत्तर: लाभार्थी यादी तपासण्यासाठी आणि लाभासाठी आधार कार्ड, बँक पासबुक, चालू वर्षाचा ७/१२ व ८-अ उतारा आणि आपले सरकार केंद्रावर बायोमेट्रिक e-KYC प्रमाणीकरण आवश्यक आहे.
प्रश्न: कर्जमाफीची अधिकृत लाभार्थी यादी कुठे प्रसिद्ध केली जाते?
उत्तर: कर्जमाफीची अधिकृत यादी शासनाचे महाडीबीटी पोर्टल, संबंधित गावच्या ग्रामपंचायत कार्यालयातील सूचना फलक, सेवा सहकारी संस्था (पॅक्स) आणि संबंधित बँकेच्या शाखेत टप्प्याटप्प्याने प्रसिद्ध केली जाते.
[…] 👉 शेतकरी कर्जमाफी … […]